Anlaşmalı Boşanma Dilekçesi ve Protokolü Nasıl Hazırlanır?

Anlaşmalı boşanmada dosyanın kaderini iki belge belirler: dava dilekçesi ve ona ekli boşanma protokolü. Uygulamada eşler genellikle protokolü ayrıntılı hazırlar ama dilekçeyi geçiştirir; oysa mahkeme dosyayı önce dilekçe üzerinden okur. Dilekçede zorunlu unsurlar eksikse dosya daha ilk incelemede tensiple birlikte eksiklik ihtarına takılır, tek celsede bitmesi beklenen dava aylara yayılır.

Bu yazıda anlaşmalı boşanma dilekçesi ile protokolün nasıl birbirini tamamladığını, hangi bilgilerin nereye yazılması gerektiğini ve hâkimin hangi noktalarda düzeltme istediğini adım adım ele alıyoruz. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanızda hangi ifadenin kullanılacağı olayın özelliklerine göre değişir.

Anlaşmalı boşanmanın yasal çerçevesi: TMK m. 166/3

Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını karine olarak kabul eder ve dört şart arar:

Bu dört şarttan biri eksikse dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz. Bir yıllık süre dolmamışsa dosya çekişmeli boşanmaya dönüşür; sürecin nasıl işlediğini çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer yazımızda anlattık.

Dikkat edilmesi gereken kritik ayrıntı şudur: hâkim protokole müdahale edebilir. TMK m. 166/3 hâkime, tarafların düzenlemesini "uygun bulma" yetkisi verir. Özellikle çocuğun üstün yararına aykırı görülen kişisel ilişki düzenlemeleri veya fahiş görülen iştirak nafakası maddeleri için değişiklik önerilir; taraflar kabul ederse karar verilir, kabul etmezse dava reddedilir ya da çekişmeliye döner.

Dilekçe ile protokol arasındaki fark

İki belge farklı işlev görür:

• Dava dilekçesi, mahkemeye yöneltilen usulî talebi içerir. HMK m. 119'daki zorunlu unsurları taşımak zorundadır: mahkemenin adı, tarafların ad-soyad, TC kimlik numarası ve adresleri, varsa vekilin bilgileri, davanın konusu, vakıalar, hukuki sebepler, talep sonucu ve imza. Dilekçe yazımının genel kuralları için dava dilekçesi nasıl yazılır rehberimize bakabilirsiniz.
• Protokol, eşler arasındaki sözleşmedir. Boşanmanın mali sonuçlarını ve çocuklara ilişkin düzenlemeleri içerir. Protokolün içeriğini kalem kalem incelediğimiz ayrı bir rehber için anlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır yazısına göz atın.

Pratikte protokol, dilekçenin eki olarak sunulur ve dilekçede "ekte sunulan protokolün onaylanması" açıkça talep edilir. Protokolü dilekçeye eklemeyi unutmak, uygulamada en sık görülen eksikliklerden biridir.

Anlaşmalı boşanma dilekçesinde bulunması gereken bölümler

1. Mahkeme başlığı ve taraf bilgileri

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Anlaşmalı boşanmada eşler yetkili mahkemede birlikte hareket ettiği için yetki itirazı gündeme gelmez, ancak dilekçeyi tamamen ilgisiz bir yer mahkemesine vermek yine de sorun çıkarır.

Başlıkta "DAVACI" ve "DAVALI" yerine "DAVACILAR" ifadesi de kullanılabilir; eşler birlikte başvuruyorsa her iki eş de davacı sıfatıyla yer alır. TC kimlik numaraları ve güncel adresler eksiksiz yazılmalıdır, çünkü tebligat bu adrese çıkar.

2. Konu ve açıklamalar

Konu kısmı tek cümlelik olmalıdır: "TMK m. 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanmaya ve ekli protokolün tasdikine karar verilmesi talebidir."

Açıklamalar bölümünde şu vakıalar sırayla yer alır:

1. Evlenme tarihi ve nüfus kaydı bilgisi (bir yıllık sürenin dolduğunu göstermek için tarih açıkça yazılmalı).
2. Müşterek çocuk olup olmadığı, varsa doğum tarihleri.
3. Evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı, tarafların bir arada yaşama iradesinin kalmadığı.
4. Tarafların boşanmanın tüm mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda anlaştığı, düzenlemenin ekli protokolde gösterildiği.

Açıklamalar kısmında karşılıklı suçlama, kusur isnadı ve ayrıntılı olay anlatımı yapılmaz. Anlaşmalı boşanmada kusur tartışması yürütülmez; aksine kusur iddiası içeren ifadeler dosyayı çekişmeli hale getirebilir.

3. Hukuki sebepler, deliller ve talep

Hukuki sebep olarak TMK m. 166/3 ile HMK'nın ilgili hükümleri gösterilir. Deliller bölümünde nüfus kayıt örneği, ekli protokol ve gerekiyorsa tanık beyanı belirtilir (anlaşmalı boşanmada tanık dinlenmesi kural olarak gerekmez).

Talep sonucu net olmalıdır. Uygulamada şu üç talep birlikte istenir: tarafların boşanmalarına, ekli protokolün karar metnine aynen alınarak onaylanmasına, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti konusunda protokoldeki düzenlemeye göre karar verilmesine.

4. İmzalar

Dilekçenin her iki eş tarafından da imzalanması, protokolün ise her sayfasının ayrı ayrı imzalanması uygulamada beklenen standarttır. Vekil aracılığıyla açılıyorsa vekâletnamede boşanma davası açma yetkisinin özel olarak bulunması gerekir; genel vekâletname yeterli değildir.

Protokolde düzenlenmesi gereken başlıklar

Protokol, hâkimin "mali sonuçlar ve çocukların durumu düzenlenmiş mi" sorusuna cevap veren belgedir. Eksik bırakılan her başlık, duruşmada sözlü olarak tamamlanmak zorunda kalınır:

• Velayet: Müşterek çocukların velayetinin hangi eşte olacağı.
• Kişisel ilişki: Velayeti almayan eşin çocukla göreceği günler; hafta sonu, dinî bayramlar, yarıyıl ve yaz tatili ayrı ayrı gün ve saat belirtilerek yazılmalıdır. "Karşılıklı anlaşarak" gibi belirsiz ifadeler ileride icra aşamasında uygulanamaz.
• İştirak nafakası: Çocuk için ödenecek aylık tutar, ödeme günü, hangi hesaba yatırılacağı ve artış oranı (ör. her yıl TÜFE oranında).
• Yoksulluk nafakası: Talep edilip edilmediği. Talep edilmiyorsa "yoksulluk nafakası talep etmiyorum, bu haktan feragat ediyorum" ifadesi açıkça yer almalıdır. Nafaka türleri ve hesaplama mantığı için nafaka hesaplama sayfamızı inceleyebilirsiniz.
• Maddi ve manevi tazminat: İstenip istenmediği; istenmiyorsa feragat açıkça yazılmalıdır.
• Mal paylaşımı: Edinilmiş mallara katılma rejiminden kaynaklanan alacaklar. Taşınmaz devri öngörülüyorsa protokolde borç doğurur; tapu devri ayrıca tapu müdürlüğünde yapılır.
• Ziynet eşyası ve kişisel eşya: İade edilip edilmeyeceği veya karşılıklı feragat.
• Soyadı: Kadın eşin evlilik soyadını kullanmaya devam edip etmeyeceği (TMK m. 173).
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti: Hangi tarafın üstleneceği.

Mal paylaşımı protokole yazılmalı mı?

Boşanmanın mali sonuçları ile mal rejiminin tasfiyesi teknik olarak farklı konulardır. Mal rejimi tasfiyesi kural olarak boşanma kararının kesinleşmesinden sonra açılan ayrı bir dava ile görülür. Ancak anlaşmalı boşanmada eşler mal paylaşımını protokolde düzenleyebilir ve genellikle düzenlemeleri de beklenir; aksi halde boşanma bittikten sonra yeni bir uyuşmazlık kapısı açık kalır.

Protokolde mal paylaşımı düzenlenirken iki noktaya dikkat edilir:

• Taşınır ve nakit paylaşımı protokolde belirlenen şekilde yerine getirilebilir; ödeme takvimi, taksit sayısı ve gecikme hâlinde ne olacağı yazılmalıdır.
• Taşınmaz devri protokolle doğrudan gerçekleşmez. Protokol yalnızca devir borcu doğurur; mülkiyetin geçmesi için tapu müdürlüğünde resmî senet düzenlenmesi gerekir. Bu nedenle protokole devrin hangi süre içinde yapılacağı da yazılmalıdır.

Eşlerin karşılıklı olarak mal rejiminden kaynaklanan tüm alacaklarından feragat etmesi de mümkündür; bu durumda feragat ifadesi tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılmalıdır.

Dilekçe ve protokol nereye, nasıl verilir?

Dilekçe ve ekleri adliyedeki tevzi bürosuna elden verilebileceği gibi, avukat aracılığıyla açılan davalarda UYAP üzerinden elektronik olarak da sunulabilir. Sunum sırasında istenen tipik ekler şunlardır: nüfus kayıt örneği, kimlik fotokopileri, iki nüsha imzalı protokol ve varsa vekâletname.

Dava açılırken başvurma harcı, peşin harç ve gider avansı yatırılır. Bu tutarlar her yıl güncellenir; ödeme öncesinde adliye veznesinden veya UYAP üzerinden güncel tutarı teyit etmek gerekir. Gider avansı tebligat ve müzekkere gibi masraflar için alınır, kullanılmayan kısmı dosya kapandığında iade edilir.

Duruşmada ne olur?

Anlaşmalı boşanmada duruşma kısadır ancak her iki eşin de bizzat hazır bulunması zorunludur. Vekil ile temsil, eşin duruşmaya katılma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz; hâkimin tarafları bizzat dinlemesi kanunun aradığı bir şarttır.

Hâkim sırasıyla: kimlik tespiti yapar, protokolü taraflara okur veya özetler, her iki eşe protokolü serbest iradeleriyle imzalayıp imzalamadıklarını sorar ve boşanma iradelerini teyit eder. Bir eş duruşmada protokolün herhangi bir maddesine itiraz ederse anlaşma ortadan kalkar. Sürecin tek celsede tamamlanma koşullarını anlaşmalı boşanma davası tek celsede biter mi yazımızda ayrıntılandırdık.

Karar duruşmada verilse bile boşanma hemen kesinleşmez. Gerekçeli kararın yazılıp taraflara tebliğ edilmesi, istinaf süresinin geçmesi ya da tarafların istinaf hakkından feragat etmesi gerekir. Kesinleşen karar mahkemece nüfus müdürlüğüne bildirilir.

Sık yapılan hatalar

• Bir yıllık süreyi hesaplamamak: Resmî nikâh tarihi esas alınır, dinî nikâh veya birlikte yaşamaya başlama tarihi değil.
• Protokolde "ileride kararlaştırılacaktır" demek: Belirsiz bırakılan konu düzenlenmemiş sayılır.
• Feragat ifadelerini atlamak: Nafaka ve tazminat talep edilmiyorsa bunun açıkça yazılması gerekir; sessiz kalınan konu ileride ayrı dava konusu olabilir.
• Nafakayı çocuk reşit olunca kendiliğinden bitecek gibi yazmamak: İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer; eğitim devam ediyorsa yardım nafakası ayrı bir dava konusudur.
• Dilekçe ile protokol arasında çelişki: Dilekçede "nafaka talep edilmemiştir" yazıp protokolde nafaka düzenlemek, hâkimin düzeltme istemesine yol açar.

Sonuç

Anlaşmalı boşanmada dilekçe usulü çerçeveyi, protokol ise anlaşmanın içeriğini taşır. Dilekçede HMK m. 119 unsurlarının tam olması, protokolde ise velayetten mal paylaşımına kadar her başlığın sayı, tarih ve saat düzeyinde belirli yazılması dosyanın hızlı sonuçlanmasını sağlar. Boşanma sürecinin genel işleyişi için boşanma davası rehberi ve boşanma dilekçesi örnekleri sayfalarımızdan yararlanabilirsiniz. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.