İzinsiz SMS ve Reklam Aramaları Nasıl Engellenir? İYS Şikayeti

Gün içinde onlarca reklam SMS'i, tanımadığınız firmalardan kampanya aramaları, e-posta kutunuzu dolduran bültenler... Üstelik çoğuna hiçbir zaman onay vermediniz. İzinsiz SMS şikayet hakkınız tam da bu durum için var: 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, onayınız olmadan size ticari elektronik ileti gönderilmesini yasaklar ve ihlal eden firmalara idari para cezası öngörür. Bu rehberde izinsiz iletileri engellemenin iki temel yolunu — İleti Yönetim Sistemi (İYS) üzerinden ret bildirimi ve e-Devlet üzerinden şikayet — adım adım anlatıyoruz.

Ticari Elektronik İleti Nedir, Hangi Mesajlar Kapsama Girer?

Ticari elektronik ileti; telefon, çağrı merkezi, SMS, e-posta gibi elektronik ortamda gönderilen ve mal/hizmet tanıtımı, pazarlama, kampanya, promosyon veya kutlama-temenni yoluyla marka bilinirliği artırma amacı taşıyan her türlü mesajdır. Kapsama girenler:

• Reklam ve kampanya SMS'leri ("%50 indirim son gün!")
• Pazarlama amaçlı sesli aramalar (tatil paketi, kredi teklifi, arsa satışı aramaları)
• Tanıtım e-postaları ve bültenler
• Bayram, yılbaşı gibi kutlama mesajları (marka tanıtımı amacı taşıyorsa)

Kapsama girmeyenler ise şunlardır:

• Devam eden abonelik/üyelik kapsamındaki bilgilendirmeler (fatura bildirimi, borç hatırlatma, teslimat bilgisi)
• Tek seferlik doğrulama kodları (OTP)
• Kamu kurumlarının bilgilendirme mesajları
• Siyasi partiler, dernek ve vakıfların kendi mevzuatı kapsamındaki iletileri

Temel kural şudur: firma, ticari ileti göndermeden önce onayınızı almak zorundadır. Onay; yazılı, elektronik ortamda veya İYS üzerinden alınabilir. Esnaf ve tacirlere (şirketten şirkete) gönderimlerde önceden onay aranmaz, ancak onların da ret hakkı vardır.

İYS (İleti Yönetim Sistemi) Nedir?

İleti Yönetim Sistemi (İYS), Ticaret Bakanlığı gözetiminde kurulan ve ticari elektronik ileti onaylarının tek merkezde toplandığı ulusal veri tabanıdır. Türkiye'de ticari ileti göndermek isteyen her firma İYS'ye kayıt olmak ve elindeki onayları bu sisteme yüklemek zorundadır. Sizin açınızdan İYS'nin pratik anlamı şudur:

• Hangi firmalara SMS, arama ve e-posta onayı verdiğinizi tek ekrandan görebilirsiniz.
• Verdiğiniz onayları dilediğiniz an, gerekçe göstermeden geri çekebilirsiniz (ret bildirimi).
• Hiç onay vermediğiniz halde ileti gönderen firmaları tespit edip şikayet edebilirsiniz.

İYS'de Onaylarınızı Görüntüleme ve Ret Bildirimi

İYS ret bildirimi için izleyeceğiniz adımlar:

1. iys.org.tr adresine gidin veya e-Devlet üzerinden "İleti Yönetim Sistemi" hizmetini aratın.
2. E-Devlet kimlik doğrulamasıyla giriş yapın; telefon numaranız ve e-posta adresiniz üzerinde kayıtlı onaylar listelenir.
3. Her firma için SMS, arama ve e-posta kanallarındaki onay durumunuzu ayrı ayrı görürsünüz.
4. İstemediğiniz kanalın yanındaki onayı kaldırın; ret bildirimi İYS üzerinden firmaya iletilir.

Ayrıca her ticari SMS'in içinde göndericinin ret imkânını sunması zorunludur: mesajın sonundaki "Reddetmek için … yazıp … kısa numarasına gönderin" yönergesini kullanmak da geçerli bir ret bildirimidir. E-postalarda ise listeden çıkma (abonelikten ayrıl) bağlantısı bulunmak zorundadır.

Ret bildiriminizin firma tarafından işleme alınması için mevzuat kısa bir süre tanır; bu süre dolduktan sonra ileti gelmeye devam ediyorsa artık açık bir ihlal vardır ve şikayet hakkınız doğar.

İzinsiz SMS Şikayeti Nasıl Yapılır? (TİSS / e-Devlet)

Onayınız olmadan ileti aldıysanız ya da ret bildirimine rağmen ileti gelmeye devam ediyorsa, şikayetinizi Ticaret Bakanlığı'nın Ticari Elektronik İleti Şikayet Sistemi (TİSS) üzerinden yapabilirsiniz:

1. e-Devlet (turkiye.gov.tr) üzerinden "Ticari Elektronik İleti Şikayeti" hizmetini aratın veya doğrudan tiss.ticaret.gov.tr adresine gidin.
2. Şikayet türünü seçin: SMS, e-posta veya sesli arama.
3. İletinin geldiği numaranızı/e-posta adresinizi, gönderen firmanın numarasını veya alfanümerik başlığını (ör. "ABCMAGAZA") girin.
4. İletinin tarihini ve içeriğini belirtin; SMS ve e-posta şikayetlerinde ekran görüntüsü yükleyin. Ekran görüntüsü olmayan başvurular çoğunlukla işleme alınmaz, bu yüzden mesajı silmeden önce mutlaka görüntüsünü kaydedin.
5. Başvurunuzu gönderin; şikayetiniz il ticaret müdürlüğü tarafından incelenir, firmadan savunma istenir ve ihlal tespit edilirse idari para cezası uygulanır.

Şikayette 3 Ay Kuralına Dikkat

Şikayet başvurusunun, iletinin gönderildiği tarihten itibaren 3 ay içinde yapılması gerekir. Bu süre geçtikten sonra yapılan başvurular işleme alınmaz. Yoğun ileti alıyorsanız beklemeden, her ihlal için ayrı şikayet oluşturmanız en sağlıklısıdır.

Sesli Aramalarda İspat

Reklam aramalarında ekran görüntüsü mümkün olmadığından; arayan numarayı, arama tarih ve saatini, firmanın adını ve aramanın içeriğini (hangi ürün/hizmetin pazarlandığını) mümkün olduğunca ayrıntılı not edin. Telefonunuzun arama kaydı ekranının görüntüsü de başvuruyu güçlendirir.

Şikayet Sonucunda Ne Olur? Firma Hangi Cezayla Karşılaşır?

İl ticaret müdürlüğü şikayetinizi inceler ve firmadan onay belgesini ispatlamasını ister. Firma geçerli bir onay sunamazsa 6563 sayılı Kanun uyarınca ileti başına idari para cezası uygulanır; aynı iletinin birden fazla kişiye gönderilmesi hâlinde ceza katlanarak artabilir. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için güncel rakamları Ticaret Bakanlığı duyurularından teyit edebilirsiniz. Ceza doğrudan devlete ödenir; şikayetçiye bir ödeme yapılmaz, ancak sistematik rahatsızlık veren firmaların caydırılması açısından şikayet en etkili yoldur.

KVKK Boyutu: Numaranız Nereden Bulundu?

Hiç alışveriş yapmadığınız bir firma size ulaşabiliyorsa, telefon numaranız büyük olasılıkla onayınız dışında elde edilmiş veya aktarılmış demektir. Bu, 6563 sayılı Kanun'dan bağımsız olarak 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında ayrı bir ihlaldir. Bu durumda iki ayrı yol birlikte kullanılabilir:

1. Veri sorumlusuna başvuru: Firmaya numaranızı nereden edindiğini sorma, verilerinizin silinmesini isteme hakkınız vardır. Ayrıntılar için veri sorumlusuna başvuru dilekçesi rehberimize bakabilirsiniz.
2. Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikayet: Firma 30 gün içinde yanıt vermez veya yanıtı yetersiz kalırsa Kurul'a şikayet edebilirsiniz. Süreci KVKK şikayeti nasıl yapılır yazımızda adım adım anlattık.

TİSS şikayeti ile KVKK şikayeti birbirinin alternatifi değildir; TİSS izinsiz ileti gönderimini, KVKK süreci ise verinizin hukuka aykırı işlenmesini hedefler.

Kayıt Dışı Numaralar ve Dolandırıcılık Amaçlı Aramalar

TİSS şikayeti, İYS'ye kayıtlı olması gereken ticari göndericileri hedefler. Ancak pratikte üç ayrı durumla karşılaşabilirsiniz ve her birinin muhatabı farklıdır:

• Kayıtsız ticari gönderici: Şahsi GSM hattından toplu reklam SMS'i atan, İYS'ye hiç kayıt olmamış firmalar da TİSS üzerinden şikayet edilebilir; kayıt yükümlülüğüne uymamak ayrıca yaptırım nedenidir.
• Dolandırıcılık şüphesi taşıyan mesajlar: Sahte kargo bildirimi, bahis, kripto vaadi gibi mesajlar ticari ileti değil, suç şüphesidir. Bunları TİSS yerine mobil operatörünüzün spam bildirim kanalına iletmeli, zarar doğduysa savcılığa suç duyurusunda bulunmalısınız; süreç için suç duyurusu rehberimize bakabilirsiniz.
• Anket, siyasi ve bağış aramaları: Ticari amaç taşımadığından 6563 kapsamına girmez; ısrarlı ve rahatsız edici hâle gelirse kişilerin huzur ve sükûnunu bozma (TCK m.123) kapsamında şikayet konusu olabilir.

Yurt dışı kaynaklı numaralardan gelen iletilerde ulusal mevzuatın uygulanması güç olduğundan, en pratik korunma telefonunuzun ve operatörünüzün engelleme/filtreleme özelliklerini kullanmaktır.

Pratik Önlemler: İleti Yükünü Azaltmanın Yolları

Ayrıca alışveriş sırasında telefon numarası paylaşırken "kampanya bilgilendirmesi" onay kutularını işaretlemeden bırakmak, üyelik formlarında pazarlama iznini ayrıca reddetmek uzun vadede ileti yükünü ciddi azaltır. Onay verdiğiniz her firma, bu onayı İYS'ye kaydeder; sonradan fikriniz değişirse tek ekrandan geri çekebilirsiniz.

Sonuç

İzinsiz reklam SMS'leri ve aramaları kader değildir: önce İYS üzerinden onaylarınızı gözden geçirip ret bildirimi yapın, buna rağmen ileti gelmeye devam ederse 3 aylık süre içinde e-Devlet'ten TİSS şikayeti oluşturun. Numaranızın onayınız dışında ele geçirildiğini düşünüyorsanız KVKK kapsamındaki haklarınızı da ayrıca kullanabilirsiniz. Tüketici olarak diğer başvuru yollarınız hakkında bilgi almak için tüketici hukuku sayfamızı da inceleyebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlıklarda bir avukattan profesyonel destek alınız.