Saklı Pay Nedir? Mirasta Saklı Pay Oranları 2026

Bir kişi vefat ettiğinde geride bıraktığı mal varlığının nasıl paylaşılacağı çoğu zaman sanıldığı kadar serbest değildir. Mirasbırakan sağlığında vasiyetname düzenleyebilir, bağış yapabilir, taşınmazını devredebilir; ancak bunu yaparken saklı pay kuralına takılır. Saklı pay, kanunun belirli mirasçılara tanıdığı ve mirasbırakanın hiçbir tasarrufla ortadan kaldıramayacağı asgari miras payıdır.

Bu yazıda saklı payın ne anlama geldiğini, 2026 itibarıyla yürürlükteki saklı pay oranlarını, tasarruf edilebilir kısmın nasıl hesaplandığını ve saklı payı zedelenen mirasçının hangi yollara başvurabileceğini örneklerle açıklıyoruz.

Saklı Pay Nedir?

Saklı pay, Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 505 ve devamı maddelerinde düzenlenen, belirli yakınlık derecesindeki mirasçıların miras payının kanunen korunan bölümüdür. Mirasbırakan bu bölüme vasiyetname, ölüme bağlı tasarruf veya karşılıksız kazandırma (bağış) yoluyla dokunamaz.

TMK m.505'e göre mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısım, terekenin saklı paylar düşüldükten sonra kalan bölümüdür. Buna tasarruf edilebilir kısım (tasarruf nisabı) denir.

Kısaca:

Tasarruf edilebilir kısım = Tereke − Saklı payların toplamı

Mirasbırakanın saklı paylı hiçbir mirasçısı yoksa tasarruf özgürlüğü sınırsızdır; mal varlığının tamamını dilediği kişiye veya kuruma bırakabilir.

Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?

Saklı paylı mirasçılar sınırlı sayıdadır. TMK m.506 uyarınca yalnızca şu üç grup saklı pay sahibidir:

• Altsoy: Çocuklar, çocukların ölmesi hâlinde torunlar. Evlatlık ve altsoyu da öz çocuk gibi mirasçıdır.
• Anne ve baba: Mirasbırakanın altsoyu yoksa mirasçı olan anne ve babanın her biri.
• Sağ kalan eş: Resmî nikâhla evli olan eş.

Sık sorulan bir konu kardeşlerdir. Eskiden kardeşlerin de yasal miras payının sekizde biri oranında saklı payı vardı; ancak bu hüküm 2007 yılında 5650 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırıldı. Dolayısıyla 2007'den sonraki ölümlerde kardeşler mirasçı olabilseler bile saklı pay sahibi değildir. Mirasbırakan, kardeşlerini devre dışı bırakacak şekilde tüm mal varlığını üçüncü bir kişiye bırakabilir.

Zümre sisteminin nasıl işlediğini ve kimin hangi sırada mirasçı olduğunu daha önce ayrıntılı anlatmıştık: miras paylaşımında zümre sistemi.

Saklı Pay Oranları (TMK m.506)

Saklı pay, terekenin doğrudan bir yüzdesi değildir; yasal miras payının belirli bir oranıdır. Yani önce mirasçının kanuna göre alacağı pay bulunur, sonra bu payın aşağıdaki oranı saklı pay olarak hesaplanır.

Sağ kalan eşin durumu özellikle dikkat çekicidir: eş, çocuklarla veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı saklı paydır. Yani mirasbırakan, çocuklarıyla birlikte mirasçı olan eşinin payına vasiyetle hiç dokunamaz.

Sağ kalan eşin yasal miras payının zümrelere göre nasıl değiştiğini şu yazıda bulabilirsiniz: eşin miras payı ve sağ kalan eşin hakları.

Örneklerle Saklı Pay Hesaplama

Örnek 1: Eş ve iki çocuk

Tereke 3.000.000 TL. Mirasbırakanın eşi ve iki çocuğu var.

• Yasal miras payları: Eş 1/4 (750.000 TL), çocuklar kalan 3/4'ü eşit paylaşır → her biri 3/8 (1.125.000 TL).
• Saklı paylar: Eş altsoyla birlikte mirasçı olduğu için yasal payının tamamı → 750.000 TL. Her çocuk yasal payının yarısı → 562.500 TL.
• Saklı payların toplamı: 750.000 + 562.500 + 562.500 = 1.875.000 TL (terekenin 5/8'i).
• Tasarruf edilebilir kısım: 3.000.000 − 1.875.000 = 1.125.000 TL (terekenin 3/8'i).

Mirasbırakan bu 1.125.000 TL'yi dilediği kişiye vasiyet edebilir; fazlası saklı payı zedeler.

Örnek 2: Bekâr ve çocuksuz, anne-baba sağ

Tereke 2.000.000 TL. Mirasbırakanın eşi ve altsoyu yok; anne ve babası sağ.

• Yasal miras payları: Anne 1/2 (1.000.000 TL), baba 1/2 (1.000.000 TL).
• Saklı paylar: Her biri yasal payının 1/4'ü → 250.000 TL + 250.000 TL = 500.000 TL.
• Tasarruf edilebilir kısım: 1.500.000 TL (terekenin 3/4'ü).

Bu örnekte mirasbırakan mal varlığının dörtte üçünü serbestçe bırakabilir.

Örnek 3: Eş ve kardeşler (çocuk ve anne-baba yok)

Tereke 1.200.000 TL. Eş, ikinci zümre (anne-baba ve onların altsoyu olan kardeşler) ile birlikte mirasçıdır.

• Yasal miras payları: Eş 1/2 (600.000 TL), kardeşler kalan 1/2'yi paylaşır.
• Saklı paylar: Eş ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğundan payının tamamı saklıdır → 600.000 TL. Kardeşlerin saklı payı yoktur.
• Tasarruf edilebilir kısım: 600.000 TL.

Yani mirasbırakan kardeşlerin payını tamamen bir vakfa veya arkadaşına bırakabilir; ancak eşin yarısına dokunamaz.

Kardeşler arasındaki paylaşımın pratikte nasıl yürüdüğünü şu yazıda ele almıştık: kardeşler arasında miras paylaşımı.

Saklı Pay Hesabında Terekeye Neler Eklenir?

Saklı pay yalnızca ölüm anındaki mal varlığına göre hesaplanmaz. Aksi hâlde mirasbırakan sağlığında her şeyi bağışlayarak saklı payı kolayca boşa çıkarabilirdi. Bu nedenle TMK m.564 ve m.565 uyarınca hesaplamada:

1. Ölüm anındaki mal varlığı değeri esas alınır.
2. Borçlar, cenaze giderleri ve terekenin mühürlenmesi/defterinin tutulması gibi masraflar düşülür.
3. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı bazı karşılıksız kazandırmalar hesaben terekeye eklenir: mirasçılara denkleştirmeye tabi kazandırmalar, saklı payı etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde yapılan olağan dışı bağışlamalar.

Bu ekleme fiilî bir geri alma değil, hesaplama tekniğidir. Saklı pay bu genişletilmiş tereke üzerinden bulunur.

Saklı Pay Zedelenirse: Tenkis Davası

Saklı payı aşan bir vasiyetname veya bağış kendiliğinden geçersiz sayılmaz. Saklı payı zedelenen mirasçının tenkis davası açması gerekir (TMK m.560 vd.). Tenkis, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini sağlar.

On yıllık süre, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması (ölüm) tarihinden işlemeye başlar. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında dava dinlenmez.

Dava dilekçesinin nasıl kurgulanacağı konusunda genel çerçeve için dava dilekçesi nasıl yazılır yazımıza bakabilirsiniz.

Tenkis mi, Muris Muvazaası mı?

Uygulamada en çok karıştırılan iki kavramdır:

• Tenkis: Tasarruf geçerlidir, ancak saklı payı aştığı ölçüde indirilir. Süreye tabidir.
• Muris muvazaası (mirastan mal kaçırma): Mirasbırakan, aslında bağışladığı taşınmazı satış göstererek devretmiştir. Görünürdeki satış sözleşmesi muvazaa nedeniyle, gizli bağış ise şekil eksikliği nedeniyle geçersizdir. Bu iddiaya dayanan tapu iptali ve tescil davası hak düşürücü süreye tabi değildir.

İki talep birlikte, biri asıl diğeri terditli (kademeli) olarak da ileri sürülebilir. Hangi hukuki sebebin somut olaya uyduğu, devrin gerçek bedelle mi yoksa görünürde mi yapıldığına ilişkin delillere bağlıdır.

Saklı Payın Ortadan Kalktığı Hâller

Saklı pay mutlak değildir; kanunun saydığı sınırlı hâllerde ortadan kalkabilir:

• Mirasçılıktan çıkarma (ıskat, TMK m.510): Mirasçı, mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemişse ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse, ölüme bağlı tasarrufla saklı payı dâhil mirastan çıkarılabilir. Çıkarma sebebi tasarrufta açıkça gösterilmelidir.
• Mirastan feragat sözleşmesi (TMK m.528): Mirasçı, mirasbırakanla yapacağı sözleşmeyle miras hakkından ivazlı veya ivazsız olarak vazgeçebilir.
• Mirastan yoksunluk (TMK m.578): Mirasbırakanı kasten öldürmek gibi ağır hâllerde mirasçılık sıfatı kendiliğinden düşer.

Pratik Adımlar

Saklı payının zedelendiğini düşünen bir mirasçı için izlenecek sıra genellikle şudur:

1. Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alın. e-Devlet üzerinden veya noterden temin edilebilir; mirasçı sıfatınızı ortaya koyar.
2. Tereke tespiti yapın. Tapu, banka, araç ve şirket kayıtlarını çıkarın; sağlığında yapılan devirleri tapu kayıt örnekleriyle inceleyin.
3. Vasiyetnamenin açılıp açılmadığını kontrol edin. Vasiyetname sulh hukuk mahkemesince açılır ve mirasçılara tebliğ edilir; 1 yıllık süre bu bildirimle işlemeye başlar.
4. Hukuki sebebi belirleyin. Devir görünürde satış mı, açık bağış mı? Buna göre tenkis, muvazaa veya her ikisi kademeli olarak ileri sürülür.
5. Süreyi kaçırmayın. Özellikle 1 yıllık öğrenme süresi hızlı işler.

Sonuç

Saklı pay, miras hukukunun aile içi dengeyi koruyan temel kurumudur. Mirasbırakan mal varlığı üzerinde geniş bir tasarruf özgürlüğüne sahiptir; ancak bu özgürlük altsoyun, anne-babanın ve sağ kalan eşin kanunen korunan payında durur. Oranların yasal miras payı üzerinden hesaplandığını, kardeşlerin 2007'den bu yana saklı pay sahibi olmadığını ve tenkis davasının sıkı hak düşürücü sürelere bağlı olduğunu akılda tutmak gerekir.

Somut olayda terekenin kapsamı, sağlığında yapılan devirlerin niteliği ve delil durumu sonucu doğrudan etkiler. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi dosyanıza ilişkin değerlendirme için bir avukata başvurmanız yerinde olur.